23 mei 2004, tekst Frans, foto's Frans/Hans

In ons lage land -in de delta van grote rivieren- is afwatering van regenwater en kwel sinds mensenheugenis een bekend fenomeen...

Menu

Overlast door KWEL

Waterschap

Waterland

Grondwaterstand

Info Binnenwateren

Voorpagina

Emailtje sturen?


Landkaart uit 1821

Dit is een kopie van een kaart uit 1821 waarin enkele zaken uit het heden zijn ingetekend. In rood de Waalbandijk, de Kerkstraat en onderaan de Hogeweg. In blauw de Oude of Binnen Wiel en de Buiten Wiel. Geel is het stuk Wamel tussen Kerkstraat, Waalbandijk en Hogeweg, dat sinds haar ontginning (waarschijnlijk ergens tussen 900 en 1200) op deze wijze afwatert. Ook daarvoor zal de natuurlijke afwatering zo zijn geweest, dat zijn echter dingen die nog onderzocht moeten worden. Van C tot C de Binnenpoldersche Leigraaf (een graaf is een gegraven sloot om het water weg te leiden).

 Sinds de jaren vijftig is die duizend jaar oude sloot een klein stukje verlegd (oranje deel van C naar B). Toen is ook een extra sloot gemaakt die bij de Industriestraat (A) onder de Hogeweg door gaat. Bij hoog water spuit het water daar letterlijk onder de weg door! De blauwe pijlen geven de stroomrichting van kwelwater en hemelwater aan, dat hoofdzakelijk door kleine slootjes en greppeltjes al ongeveer 1000 jaar via dezelfde, natuurlijke, weg wordt afgevoerd.

 
Hier een foto vanaf de dijk, de zandzakken tegen het doorsijpelende kwelwater

Langs de Waalbandijk en Kerkstraat zijn donkere vlekken aangegeven waar kwel met veel geweld onder de dijk door komt. Duidelijk is de concentratie van kwel rond de Buiten Wiel te zien.


Hoogwater, een blik vanaf de Willem Alexander brug

Ook het weiland tussen de Waalbandijk en het Prins Willem Alexander Put, net ten westen van de brug, is berucht om de kwel. Daar werd voor de dijkverbetering al diverse malen met zandzakken een kwelkade aangelegd om tegendruk te geven aan de dijk. Daar ontstonden ook regelmatig zandwellen die met bergen zandzakken gestelpt moesten worden. Zandwellen zijn wellen waar zand mee omhoog komt die door uitspoeling de dijk kunnen ondermijnen.

 
Kaart Polderdistrict

Op het kaartje van het polderdistrict is ook goed te zien dat het gehele blok van Het Zand in Beneden Leeuwen tot aan de kruising Hollenhof/Kerkstraat  in Wamel, onderdeel is van een afwateringssysteem dat één geheel vormt. Ter oriëntatie: 1 is de Industriestraat, 2 is de afrit van de PWA-brug, 3 is de Van Heemstraweg, 4 de Hogeweg en 5 Het Zand. In blauw met zwarte pijlen ingetekend de afvoer van het overtollige water in het noord-oostelijke gebied van de oude dorpspolder Wamel.

Bij vrijwel iedere aanleg van een nieuwe wijk is tot op heden gebleken dat dit leidt tot wateroverlast en ongemak omdat men vrijwel nooit echt rekening houdt met de oude afwateringssystemen en de oude watergangen. Zelden wordt het stelsel van greppeltjes en slootjes in tact gehouden.


In de buurt van het stadje Lessive wordt een automobilist gered (foto IPA)

In ons super vlakke land valt de wateroverlast nog mee, maar ietsje zuidelijker en oostelijker in België en Duitsland leidt het eerder tot rampen waarbij dorpen overspoeld worden door modderstromen.


Net achter de Dreumelse berg

Kwel vindt men niet alleen net achter de dijk. Deze foto werd gemaakt net achter de Dreumelse berg, midden in het laagste deel van de Wamelse en Dreumelse polder. Veel ouderen, die de situatie van voor de ruilverkaveling nog kennen, weten dat de polder in de winter meestal een paar maanden onder water stond.

Nog twee voorbeelden van de gevolgen van kwel. In veel gevallen overigens aangevuld met regenwater, want als het veel en langdurig regent ontstaat er vaak een hoogwatergolf in de Waal. Maas en Waal dat dan toch al verzadigd is van het regenwater, krijgt dan ook nog een sloot extra kwelwater…

 

 


Twee voorbeelden van wateroverlast ten gevolge van kwel

Toch is al dat water redelijk goed af te voeren als de watergangen open blijven en de eeuwen oude greppeltjes en voren zoveel mogelijk open blijven. In de buitengebieden is dat geen probleem, maar de kleine slootjes en greppeltjes in de kernen moeten meestal wijken.


Ophogen zoals hier verplaatst het probleem naar de buren (Hogeweg)

Er worden wagens grond aangevoerd en men denkt dat men met het ophogen van het maaiveld alle problemen opgelost heeft. Integendeel ! Wat men bereikt is een verstoring van de afwatering waardoor het water zich juist extra ophoogt en overal naar boven komt waar geen verharding ligt. Bijvoorbeeld tussen de tegels van het trottoir door, of het stroomt uit de opgehoogde tuinen de straat op. (Klik hier voor een eerder verslag)

 
Foto uit een eerdere reportage

Hoe werkt dat oude afwateringssysteem ? Het water dat op het land als kwel omhoog komt of dat als regen en sneeuw valt, verzamelt zich naast, en vaak al op de akkers in ondiepe greppels. Op de foto is te zien dat ze nauwelijks opvallen, maar de greppel die we hier achter aan Wamelse tuin zien, is ongeveer 30 cm diep en een meter breed.


Greppel voor afwatering

Dat betekent dat die greppel op iedere decimeter (10 centimeter) dertig liter water herbergt. Dat zijn drie emmers water tot de rand toe gevuld. Op een meter zijn dat dertig emmers, 300 liter. De sloot greppel hier is ongeveer 10 meter, dat zijn dus 3000 liters ofwel 300 volle emmers ! Dan hebben we het er over hoeveel stilstaand water in het greppeltje kan. Maar het water stroomt, en niet zo zachtjes ook!

 
Deze greppels voeren af naar de leigraven en weteringen

Dit soort greppels voeren tijdens hoogwater periodes of bij grote regenval honderdduizenden tot miljoenen liters water af naar de sloten, waar het via de grotere leigraven naar de wetering stroomt en uiteindelijk geloosd wordt op de Maas via gemalen.

Deze foto’s werden gemaakt op een mooie zonnige dag, toen er geen hoogwater of regen te bekennen viel. Toch sijpelt het overtollige (grond)water dag en nacht, van uur tot uur in de sloten. Het sijpelt uit de oevers en welt omhoog uit de boden van de sloot. Al die liters water kunnen niet meer op natuurlijke wijze uitsromen en afgevoerd worden als bij ieder bouwproject zware machines de grond verdichten, de watergangen worden dichtgegooid en er geen rekening wordt gehouden met de natuurlijke afwatering.

 
Sinds kort groeit het besef dat we veel zorgvuldiger moeten omspringen met ons water. Dat betekent opslag van grondwater houden, want grondwater wordt op een natuurlijke wijze gezuiverd. Als we onze grond tenminste schoon houden …  Doen we dat niet, dan zal er in onze sloten straks geen kraakhelder water meer te vinden zijn. Zelfs de sloten en greppels zijn dan weg.

 

We hopen dat het stuk Wamel tussen Kerkstraat en Hogeweg in elk geval de natuurlijke afwatering kan behouden, dat zal veel problemen voorkomen voor de toekomstige bewoners. Belangrijk daarvoor is dat het oorspronkelijke maaiveld te behouden blijft en er niet ongebreideld opgehoogd wordt.

 Als men uitgaat van de oorspronkelijke afwatering, dan behoudt men ook de oorspronkelijke perceelsindelingen. Die zijn in dit deel van het dorp zeer oud, meer dan 1000 jaar. Dat is een stuk geologisch en archeologisch bodemarchief dat maar één keer vernietigd kan worden. Ook daar moeten we voorzichtig mee zijn…

 Hieronder zomaar een wel in een sloot. Niet ergens in de polder, maar gewoon binnen de grenzen van de dorpskom. Als dit soort sloten zonder na te denken wordt dichtgegooid, komt het water uiteindelijk toch naar boven. Maar dan belandt het ergens in een kruipruimte...


Een wel in de sloot

Top